poniedziałek, 19 grudnia 2016

Ordre de Bataille VII Korpusu w kampanii 1809 r.


Ordre de Bataille VII Korpusu[1]
15 IV 1809 r.

Dowódca: gen. kaw. arcyksiążę Ferdinand Karl Joseph d’Este
Adiutant korpusu: płk. hr. Adam Albert Neipperg
Szef sztabu korpusu: płk. Franz Brusch

Awangarda (straż przednia): gen. mjr Johann Friedrich von Mohr (przynależność do dywizji Mondeta)

48 pułk piechoty Vukassovich[2], d-ca ppłk. Ludwig Gabelkhoven[3]
3 bataliony, 3105 (2176)[4]
I/16 wołoski pułk graniczny  (1-szy Siebenbürger-Wallach)[5],
1 batalion, 1237(1125)
I/17 wołoski pułk graniczny (2-gi Siebenbürger-Wallach),
1 batalion, 1320(1184)
1 pułk huzarów cesarskich (Kaiser)[6], d-ca płk. Anton Baron Horváth v. Szent-György[7]
8 szwadronów, 1181 ludzi /1162 koni (1042 l. /1042 k.)
7 dywizjon pionierów[8], d-ca kpt. Swietezky[9],
2 kompanie,  396(340)

Dywizja: feldmarszałek por. Ferdinand Ludwig von Mondet

Brygada: gen. mjr. Franz von Pflacher
34 pułk piechoty Davidovich,
3 bataliony, 3003(2466)
37 pułk piechoty Weidenfeld,
3 bataliony, 3431(2072)

Brygada: gen. mjr. Leopold von Trautenberg (Trauttenberg)
24 pułk piechoty Strauch,
3 bataliony, 4154(3293)
63 pułk piechoty Baillet,
3 bataliony, 3642(2820)

Brygada: gen. mjr. Karl von Civalart[10]
30 pułk piechoty De Ligne,
3 bataliony, 3739(3382)
41 pułk piechoty Kottulinski[11],
3 bataliony, 3712(3176)

Dywizja: feldmarszałek por. Karl von Schauroth

Brygada: gen. mjr. Sebastian Franz von  Spaeth (Speth?)[12]
5 pułk kirasjerów Sommariva,[13]
6 szwadronów, 845 l. / 792 k. (750 l. / 750 k.)
7 pułk kirasjerów Lothringen,
6 szwadronów, 877 l. / 836 k. (764 l. / 764 k.)

Brygada: gen. mjr. Gabriel von Geringer
12 pułk huzarów palatyńskich (Palatinalhusaren),
8 szwadronów, 1272 l. / 1159 k. (1023 l. / 1023 k.)
11 pułk huzarów szeklerskich (Székler),
8 szwadronów, 1290 l. / 1210 k. (1134 l. / 1134 k.)
Brygada: gen. mjr. Johann von Branovacsky (Branovaczky)
I/14 pułk graniczny szeklerów (1-szy Székler),
1 batalion, 1251(1173)
I/15 pułk graniczny szeklerów (2-gi Székler),
1 batalion, 1334(1177)
1 pułk szwoleżerów cesarskich (Kaiser),
8 szwadronów, 1151 l. / 1099 k. (1042 l./1042 k.)

Artyleria (Feldartillerie): 7 kompanii, 1268(254)[14]
Kompania sztabowa (Stabsinfanteriekomp.): 1 kompania, 127(125)
Dragoni sztabowi (Stabsdragoner): 0,5 szwadronu, 73 l. / 71 k. (24 l. / 24 k.)
Zarząd mięsny (Fleischregie): 101 l. / 24 k. (49 l. / 16 k.)
Korpus pociągów (Fuhrwesenkorps): (846 l. / 1571 k.)
Kompania sanitarna (Sanitätskompagnie): 1 kompania, 154 (150)

Σ:
25 batalionów (+ 11 kompanii),
44,5 szwadronów,
94 dział,
Stan liczbowy: 38663 żołnierzy / 6353 koni,
Wyrusza w pole: 31587 żołnierzy / 7366 koni.[15]


[1] Ordre  de  bataille  des  VII.  Armeekorps  vor  Beginn  der  Feindseligkeiten  am  15.  April 1809 [w:] Hauptmann Just: Das Herzogtum Warschau von seinen Anfängen bis zum Kampf mit Österreich 1809, Mitteilungen des k.u.k. Kriegs-Archivs 4. (Dritte Folge, 1906).
[2] W armii austriackiej piechota liczyła: 61 pułków liniowych, w tym 46 pułków niemieckich, 15 węgierskich i siedmiogrodzkich. W VII korpusie było pięć pułków węgierskich: Davidovicha, Vukassovicha, Weidenfelda oraz dwa pograniczne szeklerów (każdy po jednym baonie). Tzw. pułki polskie rekrutujące się w Galicji, były cztery: De Ligne, Kottulinskiego, Straucha i Bailleta. W r. 1809 z pułków piechoty liniowej wyłączono dywizjony grenadierskie, tworząc z nich dwa pokaźne korpusy rezerwowe I i II. Pułki piechoty liniowej dzieliły się na trzy bataliony, pierwsze dwa miały po 6 kompanii fizylierskich a trzeci cztery. Do tego dochodził dywizjon zakładowy (1 dywizjon = 2 kompanie) – ten jak i dwie brakujące kompanie III baonów tworzono w okresie mobilizacji. Sztab pułku liczył 75 ludzi, kompanie niemieckie – 218, a węgierskie -238. Pułki niemieckie wraz z dywizjonami zakładowymi obejmowały 5170 ludzi,  a węgierskie 5065 ludzi, bez dywizjonu grenadierów i zakładowego odpowiednio: 3999 i 4359 ludzi.
[3] Pawłowski B., Historia wojny polsko-austriackiej 1809 roku, Oświęcim 2015 s. 127; Gill J.H., 1809: Thunder on the Danube - Napoleon's Defeat of the Habsburgs, Vol. 3: Wagram and Znaim, Frontline Books 2010, s. 16 – autor podaje nazwisko dowódcy 48 pułku piechoty jako Gabelkoven.
[4] Pierwsza wartość oznacza stan liczebny żołnierzy (Der effektive Stand war verblieben), druga wartość (bliższa rzeczywistej) uwzględnia wszelkie  ubytki z szeregów, tj. podaje faktyczny stan jednostek udających się na wojnę.
[5] Było 17 pułków granicznych stacjonujących na południowo-wschodnim pograniczu Węgier i Siedmiogrodu. Pułki te dzieliły się na 2 bataliony, każdy składał się z sześciu kompanii. Pułk węgierski liczył 2980 ludzi a siedmiogrodzki 2693. W VII korpusie były cztery pułki graniczne dwa siedmiogrodzkie (wchodzące w skład brygady gen. Mohra) oraz dwa węgierskie (gen. Branovacsky).
[6] Lekka kawaleria armii austriackiej liczyła 6 pułków szwoleżerów, 12 huzarów i 3 ułanów.  Pułki te dzieliły się na cztery dwuszwadronowe dywizjony, każdy z 8 szwadronów miał po 156 żołnierzy i 150 koni. Szwadron dzielił się na cztery plutony (Züge), dwa plutony tworzyły skrzydło (Flüge). Każdy pułk w chwili mobilizacji wystawiał szwadron rezerwy, który etatowo liczył 96 ludzi, w chwili wyruszenia na wojnę stan tego szwadronu miał wzrosnąć do 180 ludzi i 171 koni. Pułki huzarskie i ułańskie winny były liczyć 1301 szabel i 1243 konie. Pułki szwoleżerskie i 11 pułk huzarów szeklerskich (Székler) miały stany o paru ludzi i koni mniejsze. Według historii 1 pułku huzarów cesarskich autorstwa Treuenfesta stan na 24 marca 1809 r. wynosił: 1340 ludzi i 1281 koni. [w:] Treuenfest G. A. v., Geschichte des k. und k. Husaren-Regimentes Kaiser Nr.1., Wien 1898, s.234.
[7] Treuenfest G. A. v., Op.cit., s. 234.
[8] 7 dywizjon pionierów został podporządkowany do awangardy gen. Mohra [w:] Brinner W., Geschichte des k.k. Pionnier-Regimentes in Verbindung mit einer Geschichte des Kriegs-Brückenwesens in Oesterreich, t. II, Wien 1878, s. 97; Treuenfest G. A. v., Op.cit., s. 235.
[9] Brinner W., Op.cit., s. 97.
[10] John H. Gill podaje: Civilart, powinno być Civalart, [w:] Gill J.H., Op. cit., s. 336.
[11] Kapitan Gustaw Just widocznie spolszcza nazwę podając Kottulinski, Pawłowski oraz Gill, którzy opierają na nim swoje wyliczenia: Kottulinsky. [w:] Pawłowski B., Op.cit., Załączniki; Gill J.H., Op.cit. s., 336.
[12] Zarówno Gill jak i Pawłowski podają: Speth, w opracowaniu Justa widnieje jako Spaeth. U Pawłowskiego w tej formie pojawia się raz w załączniku z OdB – a ten sądząc po fakturze jest kopią oryginału z 1935 r. Nie mam obecnie możliwości sprawdzenia pierwszego wydania Historii wojny… i porównania jej ze wznowieniem z roku 2015.
[13] W skład ciężkiej kawalerii wchodziło 8 pułków kirasjerów oraz 6 dragonów. Pułki miały trzy dywizjony, każdy po dwa szwadrony. W skład jednego szwadronu wchodziło 141 ludzi i 135 koni. Szwadron rezerwowy formowany z chwilą podjętej mobilizacji miał liczyć 60 ludzi - ruszając w pole winien jego stan wzrosnąć do 143 ludzi i 133 koni. Pułk ciężkiej kawalerii [bez rezerwy]  miał posiadać 888 szabel i 842 koni. 
[14] Just podaje, że w przededniu ofensywy była ogromna absencja w artylerii VII korpusu od stopnia Feldwebla i Wachtmeistera w dół, która wyniosła aż 1000 żołnierzy, a do tego brak 14 oficerów.
Do każdej brygady piechoty była przydzielona artyleria w sposób następujący: brygada Mohra jako straż przednia całego korpusu otrzymała dwie baterie: konną i lekką 3-funtową, a trzy pozostałe brygady miały po jednej baterii 6-funtowej. Dywizja kawalerii Schaurtoha dostała jedną baterię konną. Brygada Branovacsky`ego detaszowana pod Częstochowę, otrzymała jedną baterię lekką  3-funtową, oraz dwie haubice 7-funtowe. Oprócz tego istniała rezerwa artylerii na szczeblu korpusu, w której skład wchodziły cztery baterie pozycyjne: dwie 6-funtowe, dwie 12-funtowe, oraz ciężka rezerwa artylerii, składająca się z jednej baterii pozycyjnej 12-funtowej i dwóch baterii konnych. Razem VII korpus posiadał 14 baterii, obejmujących 94 działa. John H. Gill zaznacza, że w początkach ofensywy wojska austriackie pod dowództwem arcyksięcia Ferdynanda dysponowały 74 działami, pozostała rezerwa dotarła później [w:] Pawłowski B., Op.cit., s. 69, Gill J.H., Op.cit. s. 336.
[15] Pawłowski podaje, że rzeczywisty stan bojowy był nieco niższy i wynosił odpowiednio 29799 ludzi i 5755 koni.
Gill oddzielając w swoim zestawieniu siły główne od formacji wydzielonych (detaszowanych na inne kierunki działań tj. Częstochowę, Okuniew oraz Kraków), podaje że główny trzon VII korpusu liczył 21694 piechoty i 3317 kawalerii, 66 dział tj. sumując piechotę, kawalerię z głównej siły i jednostki wydzielone wychodzi nam 29802 ludzi . Zwrócić też może uwagę stan liczbowy koni do tych które wyruszyły na wojnę. Wartość w drugim przypadku uległa zwiększeniu, dlaczego?
W samym VII korpusie (bez uwzględnienia taboru z korpusu pociągów gdzie liczba koni wynosiła 1571 + kilku innych mniejszych jednostek) wyjściowa ilość koni zamykała się liczbą 6258, zaś rzeczywista [po odliczeniu wszelkich ubytków przez Justa] 5755 – stąd po doliczeniu formacji tyłowych liczba ta zwiększyła się nagle o ponad 1,5 tys. Pamiętać też trzeba, że VII korpus dysponował niespotykanym wówczas nasyceniem w komponent kawalerii, zwłaszcza w stosunku do korpusów wyruszających na wojnę roku 1809 znad rzeki Inn. Zwyczajowo było tam po 16-24 szwadronów, gdy tymczasem arcyksiążę Ferdynand dysponował aż 44 szwadronami.

środa, 3 lutego 2016

Źródła do wojny 1830 - 1831 roku - mapy szturmu Warszawy z września 1831 r., autorstwa gen. Neidharta oraz m.in. wybór dokumentów źródłowych do I bitwy pod Wawrem, część 1

Na forum historycy.org, założyłem temat w którym zacząłem umieszczać wybrane dokumenty źródłowe z epoki.

Mapy/plany;

[1] Kwatermistrz generalny armii gen. Aleksander I. Neidhart (1784-1875) w roku 1831 wykonał w oparciu o mapy sztabowe szczegółowy plan szturmu Warszawy w dniach 6 i 7 września (na nich bazował swój opis gen. Aleksander Puzyrewski], czas już temu udało mi się dotrzeć do tych materiałów, całość umieszczam na swojej stronie do pobrania: KLIK

Dokumenty;

[1] Raport Jenerała Feldmarszałka Hrabiego Paskiewicza Erywańskiego zdany Jego Cesarzewiczowskiej Mości Najjaśniejszemu Panu z Warszawy d. 28 VIII/9 IX 1831 roku. - > 01.pdf

[2] Wybór dokumentów źródłowych do I bitwy pod Wawrem (16-19 luty 1831 r.), cz. 1 - Działania odwrotowe 2 dywizji piechoty gen. Żymirskiego od Kałuszyna przez Mińsk na Wawer. - > 02.pdf

Spis materiałów zawartych w zbiorze nr 2:1) Rozkaz Naczelnego Wodza ruchu dla wojska na dzień 16 lutego 1831 r.
2) Szef Sztabu Głównego do gen. Żymirskiego (17 lutego). Ponieważ nieprzyjaciel ma prawdopodobnie zamiar przez uderzenie pod Stanisławowem na dywizję Skrzyneckiego, przebić środek sił polskich, więc poleca mu się mieć na ostrożności i obsadzić drogę z Kałuszyna do Stanisławowa.
3) Szef Sztabu Głównego do gen. Żymirskiego (17 lutego). Poddaje pod jego rozkazy pułk jazdy i 6 dział artylerii konnej i pozostawia mu swobodę działania, z tym, że w razie nacisku nieprzyjaciela ma cofać się ku karczmie Janówek. Zawiadamia go o zamiarze uderzenia na nieprzyjaciela, w czym powinien współdziałać znosząc mniejsze oddziały rosyjskie.
4) Gen. dyw. Żymierski do gen. bryg. Mrozińskiego, szefa Sztabu Głównego. Zdaje sprawę ze spotkania pod Kałuszynem.
5) Gen. dyw. Żymierski do gen. bryg. Mrozińskiego (18 lutego). Zdaje sprawę z odwrotu do Miłosny, donosi, że wojsko jest męczone i głodne, żąda więc przysłania nowych oddziałów, albo udzielenia jego grupie wypoczynku.
6) Gen. dyw. J. Żymirski do ks. Naczelnego Wodza Siły Zbrojnej Narodowej. Zdaje sprawę z działań swego korpusu w dn. 17, 18 i 19 lutego.
7) Wiadomości od wojska. Opis działań w dn. 19 i 20 lutego 1831 r., skreślony przez Sztab Główny.

W kolejnych częściach zostając na lutowych działaniach skupię się m.in. na dokumentach rosyjskich, przyjmując korespondencję feldmarszałka Dybicza opublikowaną w całości w "Ruskiej Starinie". Tzn. zarówno w oryginale, jak i przekładzie mojego autorstwa, uwzględnię również działania 3 dywizji piechoty gen. Skrzyneckiego, 4 dp gen. Szembeka i 1 dp gen. Krukowieckiego.
Przygotowując dokumenty do druku/publikacji internetowej, trzymam się wytycznych wydawniczych dla źródeł historycznych podanych w pracach:
- Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku, red. K. Lepszy, Wrocław 1953;
- Ichantowicz I., Projekt instrukcji wydawniczych dla źródeł historycznych XIX i początku XX wieku, „Źródła Źródłoznawcze” 1962, s. 99-124;
- Raporty warszawskich oberpolicmajstrów (1892-1913), oprac. H. Kiepurska i Z. Pustuła, Wrocław 1971;
- Warszawscy generałowie-gubernatorzy o sytuacji społeczno-politycznej Królestwa Polskiego. Raporty Albiedynskiego i Szuwałowa z lat 1881 i 1896, red. S. Wiech, Kielce 2007.

Pozdrawiam,
Marcin
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...