czwartek, 27 lutego 2014

Rady przemysłowe w Królestwie Polskim - czym były?

Dawna fabryka m.in. worków jutowych na Stradomiu
© Marcin F. Michalski - gatczyna.blogspot.com

Swego czasu przeglądając rozprawę Franciszka Sobalskiego pt. Przemysł Częstochowski (1882-1914), Częstochowa 2009, zacząłem zastanawiać się nad kwestią administracyjnego ładu w sprawie stymulacji rozwoju przemysłu w Królestwie, poprzez mechanizmy odgórne tj. państwowe.

I takoż, czas temu lektura rozprawy dr. Antoniego Okolskiego, pt. Wykład prawa administracyjnego oraz prawa administracyjnego obowiązującego w Królestwie Polskiem, t. 1, Warszawa 1880, rzuciła mi na te kwestie światło.

Otóż już za czasów księstwa Warszawskiego, dekretem z 16 Marca 1809 roku [1], w celu podźwignięcia handlu i przemysłu i dania władzom administracyjnym pomocy pod tym względem, zostały utworzone Rady handlowe [szczególne] w miastach:
-Warszawa,
-Poznań,
-Toruń,
-Bydgoszcz,
-Kalisz,
-Leszno,
-Wschowie,
-Rawiczu,
-Międzyrzeczu,
-Płocku.
Rady te miały składać się z członków mianowanych przez ministra spraw wewnętrznych z znakomitszych kupców i fabrykantów tychże miast. Do obowiązków owych zaliczało się w pierwszej kolejności informowanie Rządu o przeszkodach tamujących wzrost handlu, przemysłu, rękodzieł, podawać sposoby do usunięcia tych przeszkód i czynić przedstawienia względem rozwoju handlu i przemysłu, przy czym adresatem z ramienia Rządu miał być minister spraw wewnętrznych.
Oprócz owych rad szczególnych, była utworzona w Warszawie przy ministrze spraw wewnętrznych Rada handlowa ogólna. Rada ta składała się 8 członków, mianowanych przez króla z liczby kandydatów przedstawianych przez Rady handlowe szczególne. Oprócz obowiązków właściwych Radom szczególnym, Rada ogólna obowiązana była dawać objaśnienia i opinie we wszystkich wypadkach, w których przez ministra spraw wewnętrznych była zapytana.

Za czasów Królestwa Polskiego [Kongresowego], król nasz, a cesarz Rosji Aleksander I, postanowieniem swoim z dn. 30 Marca/11 Kwietnia 1817 r. [2], w miejsce rad handlowych zostały ustawione w Warszawie, Kaliszu, Płocku i Lublinie Izby handlowe i rękodzielnicze, które składały się w Warszawie z 8, w innych zaś miastach z 4 członków.
Członkowie owi byli wybieranie przez samych kupców i przemysłowców rzeczonych miast, w porządku przez prawo przepisanym. Same także Izby wybierały swoich prezesów. Oprócz członków zwyczajnych każda Izba miała w równej im ilości członków przybranych, mianowanych na przedstawienie komisji wojewódzkich przez Komisję spraw wewnętrznych, i wybieranych z właścicieli ziemskich, kupców i przemysłowców.
Przy Komisji znów spraw wewnętrznych i policji została ustanowiona Ogólna rada handlowa i rękodzieł, składająca się z ośmiu członków, przedstawianych przez wyżej wymienione Izby handlowe, i mianowanych przez Namiestnika.
Prócz tego na posiedzenia Rady Komisja spraw wewnętrznych mogła wzywać i innych przybranych członków, w ilości odpowiadającej członkom zwyczajnym.

Obowiązki tych rad były takie, jak i poprzednio istniejących Rad handlowych. Zbierały się one dwa razy do roku, pod prezydencją Prezesa komisji wojewódzkiej lub Dyrektora wydziału przemysłu i kunsztów, dla rozbierania kwestii przedstawionych im lub czynienia odpowiednich wniosków. Protokół Izb handlowych był przesyłanych do rozpatrzenia Komisji spraw wewnętrznych, Rady zaś ogólnej samemu Namiestnikowi.

Instytucje powyższe przestały istnieć po 1831 r. W zamian za to Rada administracyjna postanowieniem z 5 (17) Lutego 1847 roku [3], ustanowiła Radę przemysłową przy Komisji spraw wewnętrznych i duchowych, a to stosownie do art. 3 statutu organicznego tejże komisji z 14 Marca 1833 r.

Podług powyższego postanowienia, Rada przemysłowa składała się, pod prezydencją Dyrektora wydziału przemysłu i kunsztów, z 12 członków powoływanych przez Komisję spraw wewnętrznych z pomiędzy znakomitszych obywateli ziemskich, przedsiębiorców fabryk i kupców, i zatwierdzonych przez Radę administracyjną.
Oprócz członków zwyczajnych i członków z urzędu zasiadających, do których należeli:
-Naczelnik sekcji przemysłu,
-Dyrektor Instytutu gospodarstwa wiejskiego,
-Komisarz fabryk
zaliczali się do niej, członkowie wybrani prze Komisję, w ilości połowy członków zwyczajnych.
Rada ta zbierała się dwa razy do roku w miesiącach Styczniu i Czerwcu.

W rozwinięciu powyższego postanowienia Komisja spraw wewnętrznych i duchowieństwa zatwierdziła 29 Września / 11 Października 1848 r. [4], wewnętrzną organizację i sposób postępowania tej Rady.
Stosownie do tego Rada przemysłowa w wyżej opisanym składzie dzieliła się na trzy oddziały, mianowicie: rolniczo-gospodarski, fabryczny i handlowy.
Prezydujący, kierując wszystkimi czynnościami Rady przemysłowej, winien był wszystkiej jej wnioski i opinie przedstawiać do wiadomości i decyzji Komisji spraw wewnętrznej. Członkowie Rady mieli prawo do uwag i projektów własnych tyczących rolnictwa, fabryk i handlu, z zastrzeżeniem takim iż mogli składać je w imieniu własnym tj. pojedynczo, a nie w imieniu grupy tj. grupowo.

Na skutek pacyfikacji po powstaniu styczniowym, a konkretniej asymilacji prawa administracyjnego KP z prawem obowiązującym w reszcie Imperium,  zniesiono Ukazem z 29 Lutego 1868 r. [5], Komisję spraw wewnętrznych; Rada przemysłowa została także usunięta.
Sprawy odnoszące się do przemysłu, oddane zostały pod zawiadywanie ministra finansów, który na zasadach ogólnych, obowiązujących w Cesarstwie przepisów, może stanowić w miastach, odznaczających się przemysłem, komitety przemysłowe.      

W najbliższym czasie przedłożę kwestię Gubernialnych Urzędów do Spraw Fabrycznych i Górniczych.

-------------------------------------------------
[1] Dziennik Praw Księstwa Warszawskiego, t. 1, s. 271
[2] Dziennik Praw Królestwa Polskiego [dalej; D.P.K.P.], t. III, s. 135
[3] Zbiór Przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział spraw wewnętrznych [dalej; Z.P.A.W.S.W.], Cz. II, t. 2, S. 619
[4] Z.P.A.W.S.W., Cz. II, t. 2, s. 635
[5] D.P.K.P., t. LXVIII, s. 19

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...