wtorek, 11 grudnia 2012

Trochę o szefostwie pośród regimentów naszej jazdy za okres 1815-1830

Od 1818 roku, nad pułkiem strzelców gwardii, roztoczył swą "opiekę" sam Aleksander I, zadaniem przeto regimentu stała się obrona Świętej Osoby Najjaśniejszego Cesarza i Króla. Zrazu po śmierci Aleksandra I, a na krótko przed wybuchem powstania imperator Mikołaj I obdarował go srebrnymi trąbkami. Gdy 17 września 1823 roku w Brześciu, rozpoczęła się wielka, wspaniała defilada sześćdziesięciu przeszło tysięcy ludzi i około siedemnastu tysięcy koni przed obliczem Najjaśniejszego Pana i zgromadzonej wokoło niego zacnej świty [1], regiment strzelców konnych gwardii przedefilował jako trzeci. Rozpoczynającym był pułk kirasjerów podolskich - pierwszeństwo przypadało owemu, jako reprezentancie ciężkiej jazdy. Co więcej, regimentem szefował sam kniaź Konstanty, którego ulubionym strojem codziennym był "mały mundur" [frak] lub surdut tegoż właśnie pułku. Na widzach niezwykle silne wrażenie wywołały błyszczące w słońcu złotem mosiężne wyglansowane kirysy i grzebieniaste hełmy jeźdźców na ogromnych koniach.
Co warte odnotowania, przed orkiestrą jechał pauker, który bił w srebrne litaury [kotły] z cyframi króla Stanisława Augusta, odziedziczone po polskiej XVIII wiecznej gwardii konnej. [2] Dalej następował pułk ułanów, również im "Cesarzewicza" [po wojnie przemianowany na "ułany Jewo Wiliczestwa"] w którym znaczną część stanowili Polacy i Litwini, acz nie z ziem Królestwa a z Litwy, Podola czy Wołynia. [3]
Żołnierze pułku strzelców konnych gwardii dostawali zazwyczaj podwójne gratyfikacje pieniężne przy wizytach cesarskich. Sam zresztą regiment funkcjonował na prawach młodej gwardii, oznaczało to, iż każdy oficer przechodząc do formacji liniowej awansował o jeden stopień.
Gwardziści mieli także wyższy żołd [oficerowie od kapitana w dół].
Poza gwardią, pułki linowe wiązano z dynastią poprzez szefostwo członków rodziny cesarskiej. W 1825 r., szefem 1. pułku ułanów został następca tronu Królestwa Niderlandów książę Wilhelm Orański [poślubił wszak siostrę cara Annę Pawłowną]. [4]
W 1826 r., 1. pułk strzelców konnych otrzymał szefa w osobie następcy tronu wielkiego księcia Aleksandra [zasiadł na tronie jako Aleksander II w 1855 r.]. Ciekawą hecą, zostało nadanie w 1829 roku, szefostwa 2. pułkowi strzelców konnych, imienia carowej Mikołaja I, która to wymogła owy akces dość usilną prośbą na monarsze.[5] 

Pozdrawiam,
Marcin

--------------------------------------------- 
[1] Przybyli wówczas liczni goście zagraniczni, m.in. grono wojskowych austriackich, hanowerskich czy angielskich. Na czele oficerów pruskich stał młody, 26-letni książę Wilhelm, późniejszy cesarz niemiecki.
[2] Krótki był jednakże żywot regimentu kirasjerów podolskich, wszak sformowani w 1817 roku, zrazu po śmierci swego stwórcy Konstantego, już 22 sierpnia 1831 roku wcieleni zostali do pułku lejb-gwardii kawalergardów.
[3] Istorija lejb-gwardii ulanskogo jego Velicestva polka, S-Petersburg 1875.
[4] Weyssenhoff, Pamiętniki, Kraków 1904, s. 207; Gembarzewski, Wojsko Polskie 1815-1830, Warszawa 1903, s. 104; S.W. Jackman, Wyniki kwerendy w holenderskim Archiwum Królewskim, Arsenał Polski. Od Racławic do Maciejowic, Kraków 1988, s. 60-61.
[5] Biblioteka im. Ossolińskich, rkps 9590/I, s. 74, 76.

środa, 5 grudnia 2012

Proces Romualda Traugutta i Członków Rządu Narodowego - Cz. IV

Biorąc pod uwagę charakter i działalność władz imperium rosyjskiego zwalczających zryw niepodległościowy roku 1863; można je usystematyzować następująco:
a) władze polityczno-administracyjne, organizujące centralnie akcję zwalczania ruchu niepodległościowego. Władze te częściowo miały charakter wojskowy, częściowo policyjny, częściowo cywilny, a to ze względu na kumulację urzędu namiestnika i naczelnego wodza I Armii oraz wojenno-policyjny charakter Zarządu Generał-Policmajstra.

b) władze wojskowo-policyjne, będące organami wykonawczymi w stosunku do pierwszych.

c) władze śledczo-sądowe również wojskowe.

Do pierwszej grupy a) należy zaliczyć:
-Wojennego Generał-Gubernatora Warszawskiego, [zlikwidowany 16 VII 1862 r.]
-Kancelarię Specjalną Namiestnika do Spraw Stanu Wojennego,
-Zarząd Generał-Policmajstra w KP. [utworzony 15/27 XII 1863 r.]

Do drugiej grupy b):
-policja wykonawcza,
-żandarmeria,
-naczelnicy wojenni.

Do trzeciej gruby c):
-Komisje Śledcze - Stała i Tymczasowa,
-specjalne komisje śledcze,
-sądy polowe,
-Audytoriat Polowy.

Fundamentem na którym owe władze rozpostarły swoje rządy, były przepisy stanu wojennego, wprowadzonego w KP zrazu po wojnie 1831 r.. Stan ten formalnie nie wygasł nigdy, ulegało bowiem tylko przerwom jego stosowanie.

Niewątpliwie wielką ciekawostką pośród wymienionych wyżej urzędów, jest stanowisko Wojennego Generał-Gubernatora Warszawskiego.
Nie należy go jednak utożsamiać z podobnie brzmiącym urzędem wprowadzonym w KP w 1874 r., tj. Warszawskim Generał-Gubernatorem, tożsamym z uprzednio zlikwidowanym urzędem namiestniczym [po śmierci Fiodora Berga]

10 września 1831 r., tj. trzy dni po upadku Stolicy, został wydany rozkaz naczelnego dowódcy I Armii Czynnej ks. Paskiewicza, powołujący urząd Wojennego Gubernatora Warszawskiego.
Miał on od samego początku bardzo szeroki zasięg władzy, choć nigdy wyraźnie nie sprecyzowany. "Normą obowiązującą były dlań w tej mierze istniejące przepisy Cesarstwa, [...] miejscowe okoliczności i stosunki." [w:] Konarski K., Zespół akt Wojskowego Generał-Gubernatora Warszawskiego, "Archeion" 1935, t. XIII, s. 84.

Początkowo obejmował samą tylko Warszawę, wkrótce rozszerzono zakres jego czynności na całe województwo mazowieckie, a następnie za sprawą objęcia zwierzchności nad żandarmerią na całe KP!

Podległe mu były:
- III Okręg Korpusu Żandarmów,
- policja wykonawcza miasta Warszawy, z wiceprezydentem a potem oberpolicmajstrem na czele i naczelnicy wojenni,
- posiadał polityczny nadzór nad całą ludnością KP. Jemu to powierzono kontrolę nad ludnością w kraju [referat paszportowy], oraz śledzenie emigracyjnych kół polskich [referat zagraniczny]
- był wojennym naczelnikiem województwa mazowieckiego,
- od 1861 r., obejmuje zwierzchnictwo nad obiema Komisjami Śledczymi tj. Stałą i Tymczasową.
- był komendantem garnizonu warszawskiego [tj. podległa mu była m.in. Cytadela],
- w zakresie sądownictwa przysługiwała mu władza komendanta korpusu wchodzącego w skład armii.

Urząd Wojennego Generał-Gubernatora Warszawskiego zlikwidowano w związku z reformami Wielopolskiego dn. 16 lipca 1862 r..
Jego prawa i obowiązki przeszły na następujące władze bądź istniejące bądź powstające w związku z likwidacją WGGW:
- Specjalną Kancelarię Namiestnika do Spraw Stanu Wojennego [najważniejsze sprawy polityczne];
- Wojennego Naczelnika Okręgu Warszawskiego [sprawy polityczne i gospodarcze];
- Kancelarię Przyboczną Namiestnika [referat zagraniczny - co ciekawe jeszcze za czasów WGGW, owa kancelaria prowadziła zarówno referat paszportowy jak i zagraniczny];
- Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych [referat paszportowy, sprawy zarządu m. Warszawy, policja wykonawcza, część spraw kwaterunkowych];
- Komendanturę Miasta [część spraw kwaterunkowych, szpitalnictwo]
- oberpolicmajstra m. Warszawy [cały szereg zasadniczych zagadnień natury policyjnej].


Pozdrawiam!
Marcin
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...